תחנה מס' 5: נקודת התצפית The Lookout محطة رقم 5: نقطة المطلّ

12/12/2023

עין חניה – מדריך קולי Trip Talk عين حنية – مرشد صوتي

הביטו בנוף שמעבר לכביש. למרגלות עין חניה עובר הערוץ העמוק של נחל רפאים.

מעבר לנחל רפאים מתנוסס רכס לָבָן. מולנו, בראש הרכס, נראים המושבים אורה ועמינדב. בתי הקומות מימין הם השכונות המערביות של ירושלים – קריית מנחם וגבעת משואה. בגאיות, הפונים דרומה לנחל רפאים, נובעים כמה מעיינות, והגדול שבהם הוא עין לבן, בין המושבים לשכונות. רשות הטבע והגנים שיקמה שם שתי בריכות השקיה קדומות, שִיחזרה טרסות עתיקות ונטעה בהן עצי בוסתן.

הכביש שלפנינו מוביל מהשכונות הדרומיות של ירושלים להר גילה ולגוש עציון. מעליו, ממש מולנו, בגדה הצפונית של הנחל, נראית מסילת הברזל מיפו לירושלים. המסילה הונחה בשלהי התקופה העות'מאנית. הרכבת הראשונה יצאה מיפו ב-26 בספטמבר 1892, והגיעה לירושלים כעבור ארבע שעות בערך. זו הייתה קידמה שהשפיעה על התפתחותה של ירושלים בכלל ועל אזור זה בפרט.

במורדות רכס לבן, ממש מול עין חניה, שכן הכפר הערבי וָלָגֶ'ה. צה"ל כבש את הרכס במלחמת העצמאות, באוקטובר 1948, ולאחר המלחמה נקבע, שנחל רפאים ישמש קו שביתת הנשק – הוא הקו הירוק – בין ישראל לירדן. לפי הסכם שביתת הנשק עם ירדן תוואי המסילה, שהמשיך להיות פעיל לאחר המלחמה, נשאר בידי מדינת ישראל, למעט קטע קצר סמוך לכפר בתיר. תושבי הכפר בתיר, שהיו בבעלותם אדמות בשטח ישראל, הורשו להמשיך לעבד אותן. חלק מתושבי הכפר ולג'ה, שנותר בצד הישראלי, עברו בעקבות ההסכם לאדמותיהם שמדרום לנחל, למקום שבו הכפר שוכן היום. כדי לראות את הכפר נצטרך להפנות את מבטנו לאחור. כמו עין חניה, אזור הכפר הישן וָלָגֶ'ה נשאר גם הוא בתחום ישראל ובלבו מעיין. המעיין נקרא עין אל בלד, שפירושו מעיין הכפר, והיום הוא מכונה גם עין איתמר.

עוד מבט לכיוון דרום מגלה את בתי הכפר בתיר, שבתחום הרשות הפלסטינית. גם בו נובע מעיין, ולצידו בריכת מים עתיקה שאוספת את מימיו, ממש כמו בעין חניה. בשטח הכפר בתיר נמצא האתר ח'רבת אל יהוד, המזוהה עם היישוב הקדום ביתר. על פי החרסים שנמצאו בו הסיקו החוקרים שהמקום היה מיושב בתקופת מלכי יהודה, ואחר כך בתקופה הרומית הקדומה. בסוף ימי מרד בר כוכבא, שפרץ בשנת 132 לספירה, ביתר נותר היישוב החופשי האחרון ביהודה. לפי התלמוד הבבלי, הרומאים הטילו על ביתר מצור ממושך, עד שרעב וצמא הכריעו את המורדים, והם נאלצו להיכנע. בשנת 135 לספירה נהרג בר כוכבא, והרומאים כבשו את ביתר ודיכאו את המרד.

תושבי בתיר ממשיכים גם היום לטפח טרסות ולגדל בהן גידולים חקלאיים. נוף הטרסות, הסובב את הכפר, זכה בשנת 2014 להכרה של אונסק"ו, ארגון החינוך והתרבות של האו"ם, והוכרז אתר מורשת עולמי. על פי האומדן, אורכן הכולל של הטרסות במרחב בתיר הוא כ-550 קילומטרים, וכדי לבנות אותן נדרשו 200 מיליון אבנים! מרבית הטרסות נבנו בתקופה העות'מאנית, ורובן אינן מעובדות בימינו.

הכוונה: רדו למטה בעקבות זרימת המים, עד לתחנה מס' 6 – התחנה האחרונה.

טקסט מונגש:

תחנה מספר 5: נקודת התצפית

נקודת תצפית היא מקום שאפשר להסתכל ממנו על מקומות רחוקים.

תסתכלו על הנוף שאחרי הכביש.

יש שם קבוצה של הרים מאבן בצבע לבן, עם הרבה עצים בצבע ירוק.

קוראים לקבוצה הזאת של ההרים "רכס לָבָן".

יש שם הרבה עצים וגם טרסות (מדרגות חקלאיות).

ליד "רכס לבן" יש בניינים.

הבניינים האלה הם חלק מהשכונות של ירושלים.

מעל הכביש שמולנו, יש מסילת רכבת (פסים של רכבת) מהעיר יפו לעיר ירושלים.

זוהי מסילת רכבת ישנה, שרכבות כבר לא נוסעות בה.

כך היה אפשר להגיע מיפו לירושלים ב-4 שעות.

באותה תקופה, זה היה זמן קצר יחסית.

מסילת הרכבת עזרה לאיזור של ירושלים להתפתח.

כך אנשים יכלו להגיע יותר בקלות.

כך היה קל יותר להעביר ציוד מעיר לעיר.

האיזור שאנחנו נמצאים בו היה פעם הגבול, ההפרדה, בין ארץ ישראל לארץ ירדן.

תסתכלו מסביב.

תנסו למצוא בתים נמוכים, רחוקים.

הבתים הם בתים בכפר הערבי בתיר.

זהו כפר ותיק וחשוב.

בכפר בתיר יש מעיין.

ליד המעיין יש בריכת מים עתיקה שאוספת את המים של המעיין,

ממש כמו בעין חניה.

האנשים שגרים בכפר בתיר ממשיכים גם היום לגדל צמחים לחקלאות בחלק מהטרסות (המדרגות החקלאיות) שנמצאות באיזור.

בשנת 2014 אונסק"ו (ארגון החינוך והתרבות של מדינות בעולם) הודיע שזה איזור חשוב ומיוחד לעולם.

סיימנו את ההסבר על התחנה.

[אפקט צלצול נעים של פעמון]

לאן עכשיו?

אנחנו יורדים למטה לכיוון של הזרימה של המים.

אחר כך, אנחנו מגיעים לתחנה מספר 6 – התחנה האחרונה.

Station 5: The Lookout

Look at the landscape across the road. The deep channel of the Rephaim Stream runs by the foot of Haniya Spring. Beyond the Rephaim Stream rises Lavan Ridge. Opposite to you, at the top of the ridge, you can see the moshavim Ora and Aminadav. The multistory buildings on the right are the western neighborhoods of Jerusalem – Kiryat Menachem and Givat Massua. A number of springs emerge in the fertile valleys south of the Rephaim Stream, the largest of which is the Lavan Spring, between the moshavim and the neighborhoods. The Israel Nature and Parks Authority restored the two ancient pools there, reconstructed terraces and planted them with orchard trees.

The road in front of you leads to the southern neighborhoods of Jerusalem – to Har Gilo, and to Gush Etzion. Above the road, right opposite you on the northern bank of the stream, you can see the railroad tracks from Jaffa to Jerusalem. The railroad was built in the late Ottoman period. The first train left Jaffa on September twenty-sixth, eighteen ninety-two and reached Jerusalem about four hours later. This was progress that influenced the development of Jerusalem in general and the entire region.

On the slopes of the Lavan Ridge, right opposite the Haniya Spring is the Arab village of Walajeh. The Israeli army conquered the ridge in the War of Independence, in October 1948, and after the war it was decided that the Rephaim Stream would serve as the armistice line – the Green Line – between Jordan and Israel. According to the ceasefire agreement with Jordan, the railroad, which continued to operate after the war, would remain in Israel’s hands, except for a short stretch near the village of Battir. The inhabitants of Battir, who owned land in Israeli territory, were allowed to continue working it. Following the agreement, some of the people of Walajeh, which remained on the Israeli side, moved, to their lands south of the stream, where the village is now located. To see the village, you’ll need to look behind you. Like the Haniya Spring, the area of old village of Walajeh also remained in Israeli territory with a spring at its heart. The spring is called Ein el-Balad which means “the village spring.” Today it’s also called Itamar Spring.

Another look southward reveals the houses of the village of Battir, in the territory of the Palestinian Authority. It also has a spring, and next to it an ancient pool that collected its water, just like the Haniya Spring. In Battir there is a ruin called Khirbet el-Yahud, which is identified as the site of ancient Betar. According to the potsherds found there, scholars have concluded that this site was inhabited during the time of the kings of Judah, and after that, in the Early Roman period. At the end of the Bar Kokhba Revolt, which broke out in 132 CE, Betar was the last free settlement in Judah. According to the Babylonian Talmud, the Romans besieged Betar for a long time, until hunger and thirst defeated the rebels and they were forced to surrender. In 135 CE, Bar Kokhba was killed, and the Romans conquered Betar and suppressed the revolt.

The inhabitants of Battir maintain their terraces and raise crops there to this day. The terraced landscape around the village was recognized in 2014 as a World Heritage Site by UNESCO, the United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. The total length of the terraces in the Battir area is estimated at some 550 kilometers, and two hundred million stones were needed to build them! Most of the terraces were built in the Ottoman period, and most are not cultivated today.

Direction: Go down, following the stream, to Station 6 – the final station

محطة رقم 5: نقطة المطلّ

تاملو المنظر المقابل للشارع اسفل عين الحنيه ، يمر مجرى الوادي العميق لوادي رفائيم وادي الورد .

الشارع الذي امامنا يصل بين الاحياء الجنوبية لأورشليم القدس وبيت جالا و غوش عتصيون وامامنا بالضبط في الضفة الشمالية للوادي، نستطيع ان نرى سكه القطار من يافا – إلى أورشليم القدس .

تم تأسسيس السكة خلال الفترة العثمانية، انطلق القطار الاول من يافا بتاريخ 26 أيلول 1892 ووصل الى أورشليم القدس خلال اربع ساعات تقريبا ، كان هذا تطوراً أثر على تقدّم مدينة أورشليم القدس بشكل عام وهذه المنطقة بشكل خاص.

هيا بنا نتعرف على المنطقة المحيطة بنا : نحن موجودون غربي الاحياء و القرى الجنوبية الغربية لأورشليم القدس: من الجهة الشرقية لنا توجد قرية بيت صفافا وشرفات و بيت جالا ، حيث لا نستطيع ان نراها من هنا . في المنطقة الجبلية امامنا نستطيع ان نرى بيوت الاحياء السكنية لجفعات مسواه ، كريات مناحم و على امتداد السلسلة الجبلية نرى احياء اورا (قرية الجوره ) و عمينداف .

بينها في الأودية الجنوبية التي تتجه الى واد رفائيم وادي الورد، تنبع عده ينابيع و اكبرها عين لفان( عين العليق ). سلطه الطبيعة و الحدائق رممت بركتين قديمتين للري واستحدثت مدرجات زراعية قديمة وزرعت فيها اشجار البستان .

وبعد الحرب تقرر أن يكون وادي رفائيم وادي الورد بمثابة خط الهدنة لوقف اطلاق النار- الخط الأخضر – بين إسرائيل والأردن. ووفقًا لاتفاقية الهدنة لوقف اطلاق النار مع الأردن، خط سكة الحديد الذي استمر في العمل بعد الحرب، بقي في أيدي دولة إسرائيل، باستثناء جزء قصير منه بالقرب من قرية بتير. وقد تم السماح لسكان قرية بتير الذين يمتلكون أراض في المناطق الإسرائيلية بمواصلة زراعة أراضيهم.

انظروا غربا إلى بيوت قريه بتير في مناطق السلطة الفلسطينية .

في قريه بتير يوجد موقع خربه اليهود المعروفة لدى السكان القدامى باسم بيطار وفقًا للفخار الذي تم العثور عليه في القرية استنتج الباحثون أن المكان كان مسكوناً في فترة ملوك يهودا قبل 2500 سنه ، وبعد ذلك في الفترة الرومانية القديمة. بعد خراب الهيكل الثاني في سنه 132 ثار اليهود ضد الحكم الروماني .

ظلت بيتار آخر بلدة حرة في يهودا. بحسب التلمود البابلي، حاصر الرومان بيتار لفترة طويلة، حتى اخضع الجوع والعطش المتمردين، واضطروا للاستسلام. عام 135 ميلادي ، قُتل بار كوخبا قائد التمرد، واحتل الرومان بيتار وقمعوا التمرد.

يواصل سكان بتير حتى اليوم العناية بالمدرجات الزراعية وزراعة المحاصيل الزراعية عليها. تم الاعتراف بالمناظر الطبيعية للمدرجات الزراعية التي تحيط بالقرية في عام 2014 من قبل اليونسكو ، منظمة الأمم المتحدة للتربية والثقافة ، وتم الإعلان عنها كموقع تراث عالمي. بحسب التقديرات، يبلغ إجمالي طول المُدرجات الزراعية في منطقة بتير حوالي 550 كيلومترًا ، وتطلب بناؤها 200 مليون حجر! تم بناء معظم المدرجات في العصر العثماني، ومعظمها غير مزروع في الوقت الحاضر.

توجيه: انزلوا إلى الأسفل باتجاه جريان الماء حتى المحطة رقم 6 – المحطة الأخيرة.